trang-trong.jpg

12/05/2014

Vai trò của Metformin trong điều trị hội chứng buồng trứng đa nang (PCOS) và đái tháo đường trong thai kỳ

ThS. BS Lê Quang Thanh (Dịch)
Giám đốc - BV Từ Dũ

 Mục đích của tổng quan

Cập nhật những bằng chứng hiện nay về hiệu quả điều trị của Metformin, dùng đơn thuần hoặc phối hợp với clomiphene citrate ở phụ nữ bị hội chứng buồng trứng đa nang (PCOS). Hiệu quả được đánh giá bằng: tỉ lệ rụng trứng, có thai và sinh sống. Đồng thời, cập nhật những bằng chứng về việc sử dụng metformin trong thai kỳ và giai đoạn nuôi con bằng sữa mẹ.

Tóm tắt

Các dữ liệu lâm sàng cho thấy metformin làm tăng tỉ lệ rụng trứng và khi kết hợp với clomiphene sẽ tăng tỉ lệ rụng trứng và tỉ lệ có thai nhưng không làm tăng tỉ lệ sinh sống ở những phụ nữ bị PCOS.

Metformin sử dụng an toàn trong thai kỳ và giai đoạn nuôi con bằng sữa mẹ.

Hội chứng buồng trứng đa nang (PCOS) là một rối loạn phức tạp xảy ra khoảng từ 5% tới 10% ở phụ nữ trong tuổi sinh đẻ và là nguyên nhân quan trọng gây nên hiếm muộn (Costello MF and Eden JA 2003; Siebert TI et al, 2006; Legro RS et al, 2007). Sinh bệnh học tình trạng này chưa được hiểu rõ. Do đó, có rất nhiều tranh luận trong điều trị. Các tình trạng đặc trưng của PCOS là không rụng trứng, hiếm muộn, cường androgen và kháng insulin. Tình trạng kháng insulin để chỉ sự giảm khả năng của insulin kích thích sự vận chuyển glucose vào những tế bào đích hoặc giảm đáp ứng của glucose với insulin và xuất hiện dưới đặc tính của hội chứng (Ben-Haroush A et al, 2004). Metformin là một thuốc làm tăng độ nhạy của insulin đã được đánh giá là cải thiện đáng kể chu kỳ kinh nguyệt, gây rụng trứng và có thai, dùng đơn thuần hoặc kết hợp với clomiphene citrate (CC) ở phụ nữ bị PCOS (Lord JM et al, 2003). Sự kháng insulin ở những phụ nữ kháng CC và béo phì đáp ứng rất tốt với Metformin.

Metformin chính yếu là thuốc điều trị đái tháo đường, nhưng cũng đã được đưa vào sử dụng điều trị PCOS, đặc biệt ở những BN có kháng insulin. Trên lâm sàng, metformin được dùng đơn thuần như một điều trị đầu tay hoặc kết hợp với CC. Nhiều nghiên cứu đã báo cáo việc sử dụng metformin trong PCOS nhưng hầu hết là nghiên cứu quan sát và cỡ mẫu nhỏ. Những nghiên cứu gần đây đã khảo sát hiệu quả của metformin về chuyển hóa, sinh hóa và sinh sản(Costello MF and Eden JA 2003; Siebert TI et al, 2006; Ben-Haroush A et al, 2004; Lord JM et al, 2003; Pasquali R and Gambineri A, 2006; Awartani KA and Cheung AP, 2002; Kashyap S et al 2004). Có hai phân tích tổng hợp (meta-analysis) về hiệu quả của metformin gây rụng trứng và có thai sớm (Lord JM et al, 2003; Kashyap S et al, 2004). Cả hai phân tích cho thấy metformin hiệu quả gây rụng trứng khi so sánh với giả dược và kết hợp metformin với CC hiệu quả hơn dùng CC đơn thuần để đạt được rụng trứng và có thai ở phụ nữ bị PCOS.

Điều trị PCOS bằng Metformin đơn thuần và phối hợp với CC

PCOS thường gây không rụng trứng và hiếm muộn. Metformin đã được sử dụng rộng rãi trong thực hành lâm sàng và mối quan tâm nhiều nhất là hiệu quả cải thiện sự rụng trứng và có thai ở phụ nữ bị PCOS. Có những kết quả không đồng nhất giữa hai thực nghiệm lâm sàng lớn nhất gần đây của Moll (Moll E et al, 2006) và Legro (Legro RS et al, 2007), đồng thời cũng có sự mâu thuẫn giữa hai thực nghiệm này và những nghiên cứu trước đó có cỡ mẫu nhỏ hơn. Nghiên cứu của Moll gồm 228 BN bị PCOS, kết quả cho thấy không có cải thiện tỉ lệ rụng trứng hoặc có thai khi so sánh giữa nhóm BN sử dụng metformin kết hợp với CC và nhóm BN sử dụng CC đơn thuần. Nghiên cứu của Legro và cộng sự (Legro RS et al, 2007) gồm 626 phụ nữ hiếm muộn bị PCOS, so sánh hiệu quả của CC, metformin và kết hợp cả 2 loại thuốc và thực nghiệm chỉ khảo sát tỉ lệ sinh sống. Trái ngược với nghiên cứu của Moll (Moll E et al, 2006), thực nghiệm sau này xác định kết quả của những nghiên cứu nhỏ hơn và cho thấy tỉ lệ rụng trứng cao hơn ở nhóm điều trị kết hợp so với nhóm chỉ dùng một loại thuốc đơn thuần là metformin hoặc clomiphene, nhưng khảo sát cũng cho thấy sự khác nhau về tỉ lệ rụng trứng không làm tăng tỉ lệ sinh sống đối với BN được điều trị phối hợp. Do đó, rất cần thiết phải đánh giá và tóm lược những bằng chứng về hiệu quả của metformin đơn thuần hoặc kết hợp với CC để điều trị hiếm muộn ở phụ nữ bị PCOS, đặc biệt chú trọng vào nhóm nhỏ có sự không