trang-trong.jpg

10/10/2011

Đánh giá trẻ sơ sinh trước xuất viện

  BS.CKI. Nguyễn Khôi
  Khoa Sơ sinh – BV Từ Dũ

Khi trẻ sơ sinh đang nằm tại khu Chăm sóc đặc biệt (NICU) hay đang được các Nữ hộ sinh chăm sóc tại khoa trại của Bệnh viện, thì làm sao nhân viên y tế chăm sóc trẻ có thể cho xuất viện một cách đảm bảo an toàn, suôn sẻ? Đó là mục đích của bài viết này với muốn mong mang lại cho quý đồng nghiệp những kiến thức cơ bản nhất trước khi quyết định cho trẻ về với gia đình. Một cách đơn giản nhất để trả lời câu hỏi này là khi trẻ hội đủ 3 yếu tố sau: trẻ có thể giữ được thân nhiệt ở nhiệt độ phòng, trẻ đang lên cân bình thường, và nhịp thở bình thường không khó thở khi bú. Tuy nhiên, để có thể đáp ứng đủ những điều kiện trên trẻ cần phải vượt qua một loạt những vấn đề nan giải khác về hô hấp, tiêu hóa, tim mạch, da, tiết niệu, thần kinh … 

I. Những vấn đề chung: 
  1. Tuổi thai thực sự của trẻ là bao nhiêu? Hầu hết những trẻ sơ sinh non tháng xuất viện sau khoảng từ 2 đến 4 tuần nằm viện, nhưng cũng tùy vào các bệnh viện. Những trẻ nằm viện lâu thường do chúng cần phải hỗ trợ hô hấp kéo dài, có những bất thường nặng, hay phải phẫu thuật nằm hậu phẫu. Nhưng nhìn chung tuổi thai điều chỉnh được 36 tuần tuổi là tiêu chuẩn đầu tiên để xem xét xuất viện.
  2.  
  3. Trẻ có đang lên cân hợp lý không? Trẻ đủ tháng khỏe mạnh và trẻ non tháng không bị những vấn đề gì khác thì tỷ lệ tăng cân trung bình 15 – 30g/ngày. Đối với những trẻ sinh đa thai, thì ngoài tiêu chuẩn về cân nặng thì việc chúng xuất viện cùng lúc cũng là một tiêu chuẩn bắt buộc, nếu có thể.
  4.  
  5. Trẻ có giữ được thân nhiệt ở nhiệt độ phòng không? Khả năng giữ nhiệt không cần nguồn tạo nhiệt làm ấm từ bên ngoài khi cho trẻ mặc đồ thường là chìa khoá xác định rằng trẻ đã sẵn sàng xuất viện.
  6.  
  7. Trẻ có bú giỏi không? Trẻ có cần bất cứ sự hỗ trợ nào để ăn uống không? Trẻ bú giỏi tức trẻ đang bú mẹ hoặc bú bình với số lượng đủ calory 120 kcal/kg/ngày, tần suất hợp lý mỗi 3 – 4 giờ, và mỗi lần bú không quá 30 – 40 phút.
  8.  
  9. Dấu hiệu sinh tồn của trẻ có ổn không? Có cần phải theo dõi tại nhà không? Có cần huấn luyện cho cha mẹ chúng trong theo dõi và hồi sức tim phổi tại nhà không? Một số trẻ non tháng khi xuất viện vẫn còn nguy cơ có cơn ngưng thở, tím tái nên khi trẻ xuất viện phải theo dõi những vấn đề tim phổi, thuốc trợ hô hấp, thậm chí phải cung cấp oxy nếu cần. Do đó, việc huấn luyện cho cha mẹ chúng những vấn đề trên là bắt buộc.
  10.  
  11. Trẻ có phải sử dụng thuốc tiếp tục tại nhà sau xuất viện không? Nếu có, cha mẹ chúng phải được hướng dẫn sử dụng thuốc sao cho an toàn.
  12.  
  13. Trẻ đã tầm soát thính lực chưa? Tầm soát thính lực là một khuyến cáo bắt buộc trước khi xuất viện. Trẻ sẽ được thực hiện 2 test là OAE (Otoacoustic emission) và ABR (Auditory brainstem response). Những trẻ không vượt qua sẽ được tầm soát lại một thời gian sau đó trước khi có quyết định điều trị. Những trẻ sau có nguy cơ bị điếc: có tiền sử gia đình bị điếc, nhiễm trùng bào thai TORCH, bất thường đầu mặt cổ tai, tăng bilirubin máu cao phải thay máu, cân nặng < 1500g, viêm màng não mủ, apgar thấp (0-3 lúc 5’ và 0-6 lúc 10’), suy hô hấp, có sử dụng thông khí hỗ trợ >10 ngày, dùng thuốc có độc tính cho tai > 5 ngày, mắc các hội chứng có ảnh hưởng đến tai như Down.
  14.  
  15. Trẻ đã được tầm soát các bệnh chuyển hóa chưa? Những bệnh phổ biến cần tầm soát lúc sanh: phenylketonuria, hypothyroidism, galactosemia.Tuy nhiên, hiện tại chỉ có 1 vài bệnh viện lớn ở nước ta chỉ có thể làm xét nghiệm được 3 bệnh bẩm sinh: thiếu men G6PD, suy giáp, và tăng sản tuyến thượng thận. Tất cả các trẻ sơ sinh nên bắt đầu thử lúc 48 giờ tuổi và tốt nhất là 24 giờ sau khi bú.
  16.  
  17. Trẻ đã được chủng ngừa chưa? Trẻ non tháng cũng được tiêm ngừa theo trình tự thời gian như trẻ đủ tháng. Tất cả những trẻ sơ sinh nên chích ngừa viêm gan B trước khi xuất viện. Những trẻ non tháng < 2000g được sinh ra từ người mẹ có HbsAg âm tính thì nên chích ngừa viêm gan B lúc 1 tháng tuổi mà không cần quan tâm đến cân nặng hay tuổi thai. Những trẻ sinh ra từ mẹ có HbsAg (+) và