1. Khái quát
Liệu pháp nội tiết thời kỳ mãn kinh (Menopausal hormone therapy - MHT) là thuật ngữ được dùng để mô tả việc sử dụng estrogen đơn thuần ở phụ nữ đã phẫu thuật cắt tử cung; hoặc việc sử dụng estrogen kết hợp với progestogen (progesteron hoặc progestin) ở phụ nữ còn tử cung, để ngăn ngừa tình trạng tăng sản nội mạc tử cung có liên quan đến estrogen.
Mục tiêu chính của liệu pháp nội tiết thời kỳ mãn kinh là làm giảm các triệu chứng vận mạch (bốc hỏa). Những triệu chứng khác trong giai đoạn tiền mãn kinh và mãn kinh cũng đáp ứng với việc điều trị bằng estrogen, bao gồm: rối loạn giấc ngủ, tâm trạng thất thường, trầm cảm và đau nhức xương khớp.
2. Chỉ định
Phụ nữ quanh hay hậu mãn kinh có triệu chứng rối loạn vận mạch từ trung bình đến nặng, ảnh hưởng đến giấc ngủ, chất lượng cuộc sống.
Ngăn ngừa mất xương và giảm gãy xương ở phụ nữ mãn kinh.
Điều trị thiếu hụt estrogen do thiểu năng sinh dục, suy buồng trứng sớm hoặc mãn kinh do phẫu thuật cắt 2 buồng trứng vì bệnh lý: MHT được khuyến cáo áp dụng tối thiểu đến tuổi mãn kinh trung bình.
Hội chứng niệu - dục: Khuyến cáo sử dụng estrogen đơn thuần đặt âm đạo liều thấp đối với giai đoạn đầu sau mãn kinh, thay vì dùng liệu pháp estrogen toàn thân.
3. Chống chỉ định
Ung thư vú.
Bệnh mạch vành, thiếu máu cơ tim.
Tiền sử thuyên tắc huyết khối hay đột quỵ.
Bệnh lý gan, mật tiến triển.
Xuất huyết âm đạo chưa xác định được nguyên nhân.
Nguy cơ ung thư nội mạc tử cung.
Tăng triclycerid máu.
Bệnh huyết khối, đặc biệt là bệnh có liên quan do đột biến yếu tố V Leiden.
4. Liệu pháp nội tiết
4.1. Lựa chọn phương thức điều trị
Điều trị estrogen đơn thuần
Phụ nữ đã phẫu thuật cắt bỏ tử cung và 2 buồng trứng chỉ dùng estrogen đơn thuần, trừ khi cắt tử cung và 2 buồng trứng do ung thư nội mạc tử cung hay lạc nội mạc tử cung.
Điều trị theo chu kỳ
Phụ nữ tiền mãn kinh cho đến một năm sau lần hành kinh cuối và có yêu cầu kéo dài các chu kỳ kinh nguyệt, được khuyến cáo điều trị theo chu kỳ; estrogen được sử dụng hàng ngày và progestogen được bổ sung trong ít nhất 12 - 14 ngày của chu kỳ để bảo vệ nội mạc tử cung. Phụ nữ sẽ có kinh hàng tháng khi dùng theo liệu trình này.
Điều trị phối hợp liên tục
Phụ nữ mãn kinh từ trên một năm, hoặc không muốn hành kinh, nên được khuyên dùng liệu pháp phối hợp liên tục, còn được gọi là “liệu pháp không gây kinh nguyệt”, estrogen và progestogen được dùng liên tục hàng ngày.
4.2. Liều dùng nội tiết trong thời kỳ mãn kinh
4.2.1. Estrogen
17 beta-estradiol được ưu tiên sử dụng hơn so với các loại estrogen khác, kể cả estrogen liên hợp chiết xuất từ nước tiểu ngựa cái. Do estrogen này có cấu trúc sinh học tương đương với các sản phẩm chính do buồng trứng xuất tiết trong thời kỳ tiền mãn kinh.
Sử dụng estrogen liều chuẩn mỗi ngày có thể làm giảm hầu hết các triệu chứng của người phụ nữ. Liều chuẩn của 17 beta-estradiol dạng uống là 1 mg/ngày hoặc dạng dùng qua da là 0,05 mg/ngày. Nếu các triệu chứng chưa được cải thiện, có thể cân nhắc tăng liều của estrogen dạng uống là 2 mg/ngày hoặc dạng dùng qua da là 0,1 mg/ngày.
Việc sử dụng estrogen qua da, estrogen liều thấp có thể giảm tình trạng xuất huyết âm đạo và căng tức vú. Ít ảnh hưởng đến các yếu tố gây viêm và yếu tố gây đông máu, do đó có thể làm giảm nguy cơ đột quỵ và huyết khối tĩnh mạch.
|
Loại estrogen, dạng bào chế |
Khuyến cáo về liều dùng |
Tên thương mại (*) |
Dạng gel bôi da
|
|
OESTROGEL 0.06% PUMP-PACK |
Dạng uống |
|
- |
Dạng uống
|
|
PROGYNOVA 2mg
|
Dạng uống |
|
VALIERA 2mg |
Dạng uống |
|
FEMOSTON CONTI 17 beta-estradiol (hemihydrat) 1mg + Dydrogesteron 5mg |
|
FEMOSTON 1/10 ⁃ Viên màu trắng: 17 beta-estradiol (hemihydrat) 1 mg. ⁃ Viên màu xám: 17 beta-estradiol (hemihydrat) 1 mg + Dydrogesteron 10mg |
||
Dạng uống
|
|
CYCLO-PROGYNOVA ⁃ Viên màu trắng: Estradiol valerat 2mg ⁃ Viên màu nâu nhạt: Estradiol valerat 2mg + Norgestrel 5mg |
Dạng đặt âm đạo |
|
DAIKYN 0,5mg |
|
Ghi chú: (*) Tên thương mại các thuốc có trong danh mục thuốc của Nhà thuốc Bệnh viện Từ Dũ. |
||
4.2.2. Progestogen
Progesteron tự nhiên dạng vi hạt đường uống thường được ưu tiên lựa chọn trong liệu pháp MHT. Progesteron có thể được sử dụng 12-14 ngày mỗi tháng khi điều trị theo chu kỳ hoặc sử dụng mỗi ngày khi điều trị liên tục. Trường hợp dùng estrogen liều thấp (ví dụ: estradiol dùng qua da với liều 0,014 mg/ngày), có thể chỉ cần một sử dụng progesteron với liệu trình 12 ngày mỗi 6 đến 12 tháng.
Dydrogesteron là một dạng progestogen tổng hợp, có thể sử dụng ở dạng phối hợp sẵn trong viên uống nội tiết mãn kinh.
Ngoài ra, dụng cụ tử cung phóng thích levonorgestrel cũng có thể được chỉ định trong một số trường hợp. Đây là giải pháp bổ sung progestogen tại chỗ để bảo vệ nội mạc tử cung.
|
Loại progestogen, dạng bào chế |
Khuyến cáo về liều dùng |
Tên thương mại (*) |
|
Điều trị theo chu kỳ (dùng 12-14 ngày mỗi tháng) |
||
|
|
DUPHASTON 10mg
|
|
|
UTROGESTAN 200mg
|
|
Điều trị liên tục |
||
|
DUPHASTON 10mg
|
|
|
UTROGESTAN 200mg
|
|
|
MIRENA 52mg |
|
|
Ghi chú: (*) Tên thương mại các thuốc có trong danh mục thuốc của Nhà thuốc Bệnh viện Từ Dũ. |
||
5. Theo dõi trong quá trình điều trị
Mục đích để kiểm soát mức độ hài lòng, điều chỉnh liều (nếu có), đánh giá mức độ tuân thủ.
Lần tái khám 1: Sau 1 chu kỳ thuốc
Lần tái khám 2: Sau 3 tháng tái khám.
Những lần tái khám tiếp theo có thể từ 3-6 tháng, tùy theo đối tượng.
Kiểm tra lại các xét nghiệm trên theo chu kỳ 6-12 tháng, để cá thể hóa từng trường hợp và đánh giá lại nguy cơ.
Tài liệu tham khảo
1) Quyết định số 3977/QĐ-BYT ngày 30/12/2024 ban hành tài liệu chuyên môn “Hướng dẫn quốc gia về các dịch vụ Chăm sóc sức khỏe sinh sản – Nội dung chăm sóc sức khỏe phụ nữ tuổi tiền mãn kinh, mãn kinh”.
2) Uptodate. Treatment of menopausal symptoms with hormone therapy. Updated Jan 06, 2026.



