Nhiều người chỉ bắt đầu quan tâm đến sức khỏe khi que thử thai đã lên hai vạch. Nhưng thực tế, sức khỏe của người mẹ trước khi mang thai có thể ảnh hưởng đến cả thai kỳ và sức khỏe của em bé sau này.
Theo Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC), chuẩn bị cho một thai kỳ khỏe mạnh không chỉ là uống acid folic. Có nhiều việc nên được thực hiện ngay từ trước khi mang thai, thậm chí từ vài tháng trước đó.
1. Khám và trao đổi với bác sĩ trước khi mang thai
Nếu đang có ý định mang thai, bạn nên có một buổi tư vấn sức khỏe trước mang thai. Hãy trao đổi với bác sĩ về:
- Các bệnh lý đang mắc như tăng huyết áp, đái tháo đường, bệnh tuyến giáp, bệnh tim mạch...
- Những thuốc đang sử dụng, bao gồm thuốc kê đơn, thuốc không kê đơn, vitamin và thực phẩm bổ sung.
- Tiền sử tiêm chủng.
- Thói quen sinh hoạt, chế độ ăn uống và các yếu tố nguy cơ trong cuộc sống hoặc công việc.
Vì sao điều này quan trọng?
Có những loại thuốc hoặc bệnh lý cần được điều chỉnh trước khi thụ thai, thay vì chờ đến khi đã có thai mới xử lý.
Đặc biệt, không nên tự ý ngừng thuốc đang điều trị chỉ vì muốn mang thai. Hãy trao đổi với bác sĩ để cân bằng giữa việc kiểm soát bệnh của người mẹ và an toàn cho thai nhi.
Tiêm chủng cũng là một phần quan trọng của việc chuẩn bị mang thai. Một số vaccine nên được tiêm hoặc hoàn tất lịch tiêm trước khi có thai, đặc biệt khi người phụ nữ chưa có miễn dịch với một số bệnh có thể gây ảnh hưởng cho mẹ và thai nhi. Vì vậy, khi khám tiền thai, bạn nên mang theo lịch sử tiêm chủng hoặc sổ tiêm chủng để bác sĩ kiểm tra tình trạng miễn dịch và tư vấn những vaccine cần thiết.
Một số vaccine sống giảm độc lực, chẳng hạn vaccine rubella hoặc thủy đậu, thường được khuyến cáo tiêm trước khi mang thai và cần có khoảng thời gian phù hợp giữa tiêm chủng và thụ thai. Ngược lại, một số vaccine có thể được sử dụng trong thai kỳ nếu có chỉ định.
Đừng đợi đến khi mang thai mới kiểm tra tiêm chủng — chuẩn bị miễn dịch từ trước sẽ giúp bảo vệ cả mẹ và em bé tốt hơn.
2. Bổ sung 400 microgam acid folic mỗi ngày
Acid folic là một dạng vitamin B9.
CDC khuyến cáo bổ sung 400 microgam acid folic mỗi ngày, bắt đầu ít nhất 1 tháng trước khi mang thai và tiếp tục trong giai đoạn đầu của thai kỳ.
Việc cung cấp đủ acid folic giúp giảm nguy cơ một số dị tật nghiêm trọng của não và cột sống thai nhi, được gọi là dị tật ống thần kinh.
Điều đáng lưu ý là ống thần kinh của phôi phát triển rất sớm, thường trước khi nhiều phụ nữ nhận ra mình đã mang thai.
Vì vậy, câu chuyện không phải là: Có thai rồi mới uống acid folic.
Mà tốt hơn là: Đang chuẩn bị mang thai thì bắt đầu bổ sung acid folic.
Lưu ý: 400 microgam là khuyến cáo chung của CDC. Một số phụ nữ có nguy cơ cao có thể cần liều acid folic khác theo chỉ định của bác sĩ.
3. Ngừng rượu bia, thuốc lá và các chất gây nghiện
Nếu đang có kế hoạch mang thai, đây là thời điểm rất thích hợp để bỏ thuốc lá và ngừng sử dụng rượu bia cũng như các chất gây nghiện.
Theo CDC, sử dụng rượu, hút thuốc và một số chất gây nghiện trong thai kỳ có thể liên quan đến nhiều biến chứng như:
- Sinh non
- Dị tật bẩm sinh
- Các vấn đề nghiêm trọng đối với trẻ sơ sinh
- Thậm chí tử vong trẻ sơ sinh.
Không chỉ người phụ nữ cần quan tâm. Người chồng cũng nên chủ động bỏ thuốc lá, hạn chế rượu bia và tránh các chất gây hại, vừa vì sức khỏe sinh sản của bản thân, vừa giúp xây dựng môi trường sống lành mạnh hơn cho gia đình.
Nếu việc cai rượu, thuốc lá hoặc chất gây nghiện khó khăn, đừng ngại tìm kiếm sự hỗ trợ từ nhân viên y tế.
4. Hạn chế tiếp xúc với các chất độc hại
Không phải tất cả các nguy cơ đối với sức khỏe sinh sản đều đến từ thuốc hay bệnh lý. Trong cuộc sống hằng ngày, chúng ta có thể tiếp xúc với nhiều chất hóa học hoặc chất ô nhiễm môi trường.
CDC khuyến cáo chú ý tránh tiếp xúc với một số chất có khả năng gây hại như:
- Một số hóa chất tổng hợp
- Một số kim loại
- Phân bón
- Thuốc diệt côn trùng
- Một số chất độc hại tại nơi làm việc
- Phân của mèo hoặc động vật gặm nhấm.
Điều này đặc biệt đáng quan tâm với những người làm việc trong môi trường có hóa chất, phòng thí nghiệm, nông nghiệp, sản xuất công nghiệp hoặc thường xuyên tiếp xúc với thuốc trừ sâu.
Chuẩn bị mang thai cũng là lúc nên đánh giá lại môi trường sống và môi trường làm việc của mình.
5. Đưa cân nặng về mức phù hợp
Cả thừa cân/béo phì và thiếu cân đều có thể liên quan đến những vấn đề sức khỏe trong thai kỳ. CDC khuyến cáo nên hướng tới việc đạt và duy trì cân nặng khỏe mạnh trước khi mang thai. Điều này không có nghĩa là phải đạt một con số cân nặng “lý tưởng” tuyệt đối trước khi có thai.
Mục tiêu quan trọng hơn là: Ăn uống cân đối + vận động phù hợp + kiểm soát các bệnh lý liên quan + duy trì cân nặng hợp lý.
Nếu đang thừa cân, không nên áp dụng những chế độ giảm cân cực đoan chỉ để nhanh chóng có thai. Một kế hoạch giảm cân hợp lý, nên được thực hiện trước khi mang thai và có sự tư vấn của nhân viên y tế.
6. Tìm hiểu tiền sử bệnh của gia đình
Một thông tin rất dễ bị bỏ qua khi chuẩn bị mang thai chính là tiền sử sức khỏe của gia đình.
Hãy thử tìm hiểu:
- Gia đình có ai mắc bệnh di truyền hay không?
- Có tiền sử dị tật bẩm sinh không?
- Có từng xảy ra nhiều lần sảy thai không?
- Có trường hợp trẻ sơ sinh tử vong không rõ nguyên nhân không?
- Gia đình có bệnh lý di truyền đặc biệt nào không?
Những thông tin này có thể giúp bác sĩ đánh giá nguy cơ đối với thai kỳ và quyết định liệu có cần tư vấn di truyền hay không.
Tư vấn di truyền đặc biệt có thể được cân nhắc ở những người có tiền sử bệnh di truyền, dị tật bẩm sinh, nhiều lần sảy thai, thai chết hoặc khó mang thai.
7. Đừng quên sức khỏe tinh thần
Chuẩn bị mang thai không chỉ là chuẩn bị về thể chất.
Lo lắng, căng thẳng hoặc buồn bã đôi khi là những cảm xúc bình thường. Tuy nhiên, nếu những cảm xúc này kéo dài và ảnh hưởng đến cuộc sống hằng ngày, bạn nên tìm kiếm sự hỗ trợ.
Hãy trao đổi với bác sĩ hoặc chuyên gia sức khỏe tâm thần khi cần thiết. CDC cũng lưu ý rằng những người đang sống trong môi trường căng thẳng hoặc có bạo lực cần được hỗ trợ phù hợp.
Một thai kỳ khỏe mạnh không chỉ cần một cơ thể khỏe mạnh. Một tinh thần được chăm sóc tốt cũng rất quan trọng.
Một thai kỳ khỏe mạnh bắt đầu trước khi que thử thai lên hai vạch
Chuẩn bị mang thai không phải là một việc quá phức tạp. Đôi khi, đó chỉ là những thay đổi rất cơ bản:
Khám sức khỏe – bổ sung acid folic – bỏ thuốc lá và rượu bia – tránh chất độc hại – duy trì cân nặng hợp lý – tìm hiểu tiền sử gia đình – chăm sóc sức khỏe tinh thần.
Những việc tưởng như đơn giản này có thể tạo ra một nền tảng tốt hơn cho sức khỏe của người mẹ và em bé trong tương lai.
Nếu bạn đang có kế hoạch mang thai trong vài tháng tới, đừng đợi đến khi có thai mới bắt đầu chuẩn bị. Hãy bắt đầu từ hôm nay.
Nguồn
Centers for Disease Control and Prevention (CDC), “Planning for Pregnancy”, cập nhật ngày 14/07/2026. (CDC)
