Tiêu chảy cấp là một trong những bệnh lý thường gặp nhất ở trẻ nhỏ, đặc biệt trong những năm đầu đời. Bệnh được xác định khi trẻ đi ngoài phân lỏng hoặc tóe nước từ ba lần trở lên trong ngày và kéo dài không quá 14 ngày. Dù phổ biến, tiêu chảy cấp không phải là bệnh đơn giản, bởi biến chứng nguy hiểm nhất là mất nước và rối loạn điện giải có thể diễn tiến nhanh, đe dọa tính mạng nếu không được phát hiện và xử trí kịp thời.

Trong số các nguyên nhân gây tiêu chảy nặng ở trẻ em, Rotavirus được xem là tác nhân hàng đầu, đặc biệt ở trẻ dưới 5 tuổi. Loại virus này có khả năng tồn tại rất lâu trong môi trường: có thể sống nhiều giờ trên tay và nhiều ngày trên các bề mặt như bàn ghế, sàn nhà, đồ chơi hay vật dụng sinh hoạt. Chính vì vậy, Rotavirus rất dễ lây lan, nhất là trong môi trường gia đình và nhà trẻ.

Bệnh chủ yếu lây qua đường phân – miệng. Virus từ phân của trẻ bệnh có thể bám vào tay người chăm sóc, đồ vật hoặc thực phẩm, sau đó xâm nhập vào cơ thể trẻ khi trẻ đưa tay lên miệng. Trẻ dưới 1 tuổi là nhóm có nguy cơ cao do thói quen cầm nắm và cho đồ vật vào miệng, trong khi hệ miễn dịch còn chưa hoàn thiện. Ngoài ra, các yếu tố như suy dinh dưỡng, suy giảm miễn dịch, điều kiện vệ sinh kém hoặc thời điểm giao mùa cũng làm tăng nguy cơ mắc bệnh.

Sau khi nhiễm virus khoảng 1–2 ngày, trẻ bắt đầu xuất hiện triệu chứng. Giai đoạn đầu thường là nôn ói, thậm chí nôn nhiều và xảy ra trước khi tiêu chảy từ 6 đến 12 giờ. Sau đó, trẻ bước vào giai đoạn toàn phát với biểu hiện đi ngoài phân lỏng như nước, có thể màu xanh, đôi khi có nhầy nhưng hiếm khi có máu. Tình trạng tiêu chảy có thể kéo dài từ 3 đến 9 ngày. Bên cạnh đó, trẻ có thể sốt nhẹ đến vừa, đau bụng, kèm theo các triệu chứng hô hấp như ho hoặc chảy mũi.

Điều đáng lo ngại là nếu không được chăm sóc đúng cách, bệnh có thể dẫn đến nhiều biến chứng nghiêm trọng như mất nước nặng, co giật, tổn thương não, suy đa cơ quan, suy dinh dưỡng kéo dài, thậm chí tử vong. Trong đó, mất nước cấp là biến chứng nguy hiểm nhất và có thể xảy ra rất nhanh, đặc biệt ở trẻ nhỏ.

Hiện nay, chưa có thuốc điều trị đặc hiệu đối với Rotavirus. Vì vậy, nguyên tắc điều trị quan trọng nhất là bù nước và điện giải. Phần lớn các trường hợp nhẹ có thể tự khỏi sau vài ngày nếu được chăm sóc đúng cách. Tại cơ sở y tế, trẻ sẽ được đánh giá mức độ mất nước để quyết định bù dịch bằng đường uống hoặc truyền tĩnh mạch khi cần thiết, kết hợp với điều trị hạ sốt và hỗ trợ dinh dưỡng. Đáng lưu ý, kháng sinh không có tác dụng trong điều trị tiêu chảy do virus.

Đối với những trường hợp nhẹ, trẻ có thể được chăm sóc tại nhà với nguyên tắc cho uống nhiều nước hơn bình thường, ưu tiên dung dịch bù nước theo hướng dẫn, nước đun sôi để nguội hoặc nước canh. Trẻ vẫn cần được bú mẹ và ăn uống đầy đủ theo lứa tuổi để đảm bảo dinh dưỡng. Đồng thời, việc giữ vệ sinh cá nhân và dụng cụ ăn uống, đặc biệt là rửa tay bằng xà phòng trước khi chăm sóc trẻ, đóng vai trò rất quan trọng trong kiểm soát bệnh.

Phụ huynh cần đặc biệt lưu ý đưa trẻ đến cơ sở y tế ngay khi có các dấu hiệu nguy hiểm như trẻ khát nhiều, môi khô, tiểu ít, nôn liên tục, bỏ ăn uống, tiêu chảy nhiều không bù đủ nước, lừ đừ, khó đánh thức, sốt cao hoặc tiêu chảy kéo dài. Trẻ dưới 6 tháng tuổi khi bị tiêu chảy cần được thăm khám sớm vì nguy cơ mất nước rất cao.

Mặc dù các biện pháp vệ sinh có thể giúp giảm nguy cơ lây nhiễm, nhưng không thể phòng bệnh hoàn toàn do khả năng tồn tại bền vững của virus trong môi trường. Vì vậy, Vắc-xin Rotavirus được xem là giải pháp phòng bệnh hiệu quả nhất hiện nay. Đây là loại vắc-xin uống, có thể bắt đầu từ khi trẻ được 2 tháng tuổi và cần hoàn thành trước 6–8 tháng tuổi tùy theo từng loại. Việc cho trẻ uống vắc-xin đúng lịch giúp giảm rõ rệt nguy cơ mắc bệnh nặng và nhập viện.

Tiêu chảy cấp do Rotavirus là bệnh lý phổ biến nhưng tiềm ẩn nhiều nguy cơ nếu chủ quan. Nhận biết sớm, xử trí đúng và chủ động phòng ngừa bằng vắc-xin chính là chìa khóa giúp bảo vệ trẻ an toàn, khỏe mạnh trong những năm tháng đầu đời.